Toetscultuur of terreur? #nooitafinhetonderwijs

Het overkomt me gelukkig niet al te vaak; dat ik even niet weet wat ik ergens inhoudelijk van vind. Als je je logische boerenverstand gebruikt, met ervaringen in het werkveld en daarbij wat theoretische onderbouwing, kom je een heel eind. Dit keer ging het mis. Ik schreef 12.000 woorden over metingen en toetsen in het onderwijsveld (van primair tot wetenschappelijk onderwijs) en kon er gisteren 3.000 weggooien. Ook dat overkomt me niet al te vaak. Herschrijven – ja. Weggooien – nee. 

Het stuk tekst dat we besloten weg te gooien (we als in, Martijn Aslander en ik) was zó saai, dat ik nauwelijks kon geloven dat ik serieus had overwogen dit te plaatsen in het boek dat we schrijven (‘Nooit Af in het Onderwijs‘). Zwijgend worstelde ik me door de zinnen, terwijl ik Martijn met glazige ogen hetzelfde zag doen. Dit was een slechte tekst. Ik draaide om alles heen. Verborg me in wetenschappelijke uitgangspunten, citeerde onderwijswetten en beleidsprocedures. Maar ondertussen zeí ik niets. Heb ik hier dan geen mening over? Heus wel. Heeft de Easycratie hier niks over te zeggen? Ook heus wel.

Dus. In dit blog ga ik even terug naar de basis. Daar waar alle dingen simpel zijn. Misschien is niemand het met me eens, maar zelfs dat maakt niet uit als je zelf nog zoekt naar taal. Welke keuze je maakt, doet vaak niet ter zake. Als je maar kiest. Als er maar helderheid is. En dat is exact het obstakel, want de visie die ik op het gebied van meten en toetsing heb, is zo genuanceerd dat ik enkel in het verbijzonderingsonderwijs gelijkgestemden tegenkom. En juist daar wilde ik weg van blijven. Ik ben de polarisatie in het gehele onderwijsveld zó ongelofelijk zat, dat het me -uit zelfbehoud – handiger leek om hier als een soort nitwit omheen te draaien. Dan is straks iedereen tevreden als het boek gedrukt is. Mietje dat ik ben.

Ik durfde het niet hardop te zeggen: Dat ik zwaar fan ben van metingen en monitoren. Dat ik van alles ‘track‘ als ik met groepen werk (of je nou lesgeeft of processen begeleidt – da’s hetzelfde). Maar, dat ik er nooít conclusies aan verbind. En alle uitkomsten enkel als momentopname in de tijd zie. Niets meer of minder dan dat. Dat ik om die reden, jaren geleden, een leerling zomaar een acht heb gegeven in plaats van de zeven die hij gehaald had, omdat zijn vader anders boos zou worden. Een zeven of acht? Who cares. In beide gevallen beheers je de materie. Goed gedaan dus. Toetsen noem ik meestal quizjes, omdat de nervositeit van de leerlingen daar zienderogen door daalt. En ik zeg er hardop bij dat we die quiz doen om er achter te komen of ik de laatste tijd alles wel goed heb uitgelegd.

U leest het, je kunt geen kant met me op in dit spectrum. Meten is weten – Ja! Meten is de waarheid – Nee zeg!

Zo’n meting is alleen een handige indicatie voor alles dat ik hierboven als redevoering heb aangevoerd. Meer is het niet. Maar als ik om me heen kijk, zie ik enkel het ene, danwel het andere uiterste. De meeste leraren verschieten van kleur als ik ze toevertrouw dat ik eenmalig dat cijfer van een zeven in een acht veranderd heb. Fraude, heet het officieel. Maar is het nog fraude als je meeweegt welke invloed de vader van de tiener op zijn gemoedstoestand heeft? Of als we kijken naar de interactiemomenten van de leerling tijdens mijn instructie momenten? Of als we meewegen hoe hij dient als peer-educator voor zijn klasgenoten? Is die acht dan nog steeds frauduleus? Ja! Zal de ene leraar zeggen. Hmm, zal de andere zeggen. En een derde roept, Nee, natuurlijk niet!

Het obstakel is dat de nee-schreeuwers daarna direct willen stoppen met alle metingen. ‘Zie je wel, dat meten is verschrikkelijk‘ zeggen ze. Terwijl meten en monitoren uiterst belangrijke indicatie-momenten in de schoolloopbaan van een leerling of student zijn. Zelfde groeide ik op zonder cijfers. Ik herinner me alleen nog dat we een cijfer voor de blokfluitles kregen. Maar daar had ik steeds een negen voor, dus dat kwam niet zo binnen. Op het VO ontdekte ik opeens de rangschikking die cijfers me opleverde in de klas. ‘Wat had jij?’ en opeens was je voor heel even meer of minder waard dan de ander. Wat een bullshit. En wat jammer dat niemand toen met ons gesproken heeft over de filosofische impact van zo’n cijfer achter je naam. Vakken waar ik heel goed in was hoog op scoorde, vond ik bijvoorbeeld minder leuk dan de vakken waar ik niet zo goed in was hoog op scoorde. En toen ik met de hakken over de sloot geslaagd was, overwoog ik een herexamen voor Nederlands, omdat mijn negen naar de filistijnen was door een foute inschatting in het betoog. Iedereen verklaarde me voor gek en ik mezelf dus uiteindelijk ook.

Al die eindexamen leerlingen, die tegenwoordig rechtszaken aanspannen omdat ze op een tiende gezakt zijn? Ik begrijp ze wel! Je gaat toch geen lesjaar overdoen als je tijdens een momentopname (lees: tentamen) toevallig een ‘u‘ bent vergeten te schrijven in ‘beaucoup‘. Hoe absurd is dat?

Hoe het in mijn beleving zou moeten zijn? Een synergetisch verhaal van een volledige schoolloopbaan, specifiek gemaakt per vakgebied. Want stel hè, dat je op wiskunde een negen scoorde, terwijl je die ‘u‘ in ‘beaucoup‘ vergat, dan is het vreemd om ook het hele lesjaar wiskunde opnieuw te herhalen. Alsof de tijd en energie van een tiener niet net zo waardevol is als dat van een volwassene. Bovendien vindt er vast geen differentiatie en verhoging van het niveau plaats, als alle lesstof van wiskunde in het herkansingsjaar weer voorbij komt. En toch veranderen we dit niet of nauwelijks (Er zijn gelukkig al VO-scholen in Nederland die experimenteren met dit soort constructies). Maar als we bij de buren van het volwassenenonderwijs gaan kijken, kun je opeens voor alle vakken apart examen doen. Leg me dat dan maar eens uit. ‘Logistiek niet te doen,‘ zei iemand ooit toen ik dit verhaal deelde. ‘En bovendien heel fraudegevoelig.‘ Is dat zo? Ligt dat niet aan je pedagogische klimaat binnen de school? Is dit niet meer een kwestie van attitude verandering, dan logistieke en operationele onmogelijkheden?

Misschien kunnen we concluderen dat ik vind dat we al dat toetsen té serieus zijn gaan nemen, maar dat met meten als handeling niets verkeerd is. Had u ook van die potloodstreepjes op het deurkozijn, met uw lengte en leeftijd daarnaast? Een meetmoment! Heeft u ook een stappenteller op uw telefoon die zegt hoe ver u wandelde vandaag? Een meetmoment. En u staat vast wel eens op een weegschaal? Een meetmoment. Maar waarom nemen we al die meetmomenten dan gewoon voor momenten aan, en doen we bij een gekregen schoolcijfer of het levensgeluk van de jongere er van afhangt?

Een ander idee: Stel dat we de schoolloopbaan gaan monitoren zoals dat bij QS gebeurt? Quantified Self. Een beweging die zich bezighoudt met het verzamelen van informatie over zichzelf, om daarvan te leren. Veel mensen die aan QS doen, doen dat om preventief met hun gezondheid bezig te zijn. Je maakt je eigen dossier, los van de dokter en verzamelt data. Iedereen met een stappenteller en een weegschaal, doet al aan QS, dus zo ‘nerdy’ of complex is het niet. Dit concept (al in 2007 bedacht door Kevin Kelly en gary Wolf) is prima toepasbaar in het onderwijsveld en sluit naadloos aan op de portfolio. Alleen stop je er dan ook iets meer kwantitatieve data in (de meeste portfolio’s zijn namelijk nogal kwalitatief opgezet).

Metingen moeten zich weer richten op waar ze voor bedoeld zijn: Momentopnames die vertellen hoe het met je gaat in het specifieke termijn van de meting. Het idee dat een verzameling metingen kan voorspellen of je zoon of dochter later een ‘goede baan’ krijgt is een regelrechte illusie. Goeie banen worden niet enkel weggegeven aan mensen die een ‘u’ schrijven in ‘beaucoup‘, die altijd achten scoren op quizjes of niet zijn blijven zitten in HAVO4. Een ‘goede baan krijgen’ hangt samen met exact hetzelfde als een toets, tentamen of meting: ‘Een momentopname in de tijd’. En anders kun je altijd nog één van de 1,3 miljoen zzp’ers worden. Die worden nooit gevraagd naar een diploma.

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.