Abstract. Eind januari ben ik vijf dagen in London waar ik naar de BETT ga, een mondiale EdTech beurs waar de gangbare digitale middelen worden toegelicht en tentoongespreid, maar waar ook vanuit onderwijsinhoud sessies zijn, en de nieuwste internationale ontwikkelingen spelen. Daarnaast ga ik verder met de werking van ‘Digital Gardening’ wat onderwijskundig op portfolio-werken lijkt. In een korte serie blogs – waarbij mijn spelregel is dat ik ze in minder dan een uur schrijf – deel ik hier de ontdekkingen.
In de aanloop naar de BETT ging er afgelopen week een arsenaal aan gedachten open, die me nieuwe inzichten brachten over digitale tech in de klas. Eén van de gedachten die me toeviel ging over ‘breindiversiteit’. Dat leidde naar het ‘Free Energy Principe’ van Friston en me slalommend bracht bij het punt dat onderwijskundige leergierigheid het vertrekpunt van digitale middelen in de school zou moeten zijn. Niet andersom
We zijn verschillend; Maakt dat ons allen niet gelijk?
Maar, aangezien het steeds gangbaarder wordt het verschil in hersenen te erkennen ontkom ik er niet aan. We zijn allemaal verschillend – door onze ervaringen, gevoelens en in de cognitieve ontwikkeling van onze hersenen. Wie op jonge leeftijd bijv. een IQ test deed, weet dit maar al te goed. Zelf werkte ik in het speciaal onderwijs en een aantal jaar met mannelijke adolescenten met een detentieverleden waarbij we af en aan een WISC test deden. Met opvallend vaak een disharmonies profiel tussen de verbale en performale kant. Hier pasten we onze handelingswijze op aan. Neurowetenschap is absoluut een belangrijke toevoeging voor het onderwijs om te weten welke interventies effectief zijn voor het individuele ontwikkelingsproces. Dat staat buiten kijf.
Wat me direct bij het logische vervolg brengt dat we dus ook niet moeten verwachten dat elk digitaal middel geschikt is voor elke leerling of student. Maar.. dat omgekeerd ook op gaat: Sommige leerlingen hebben enorm veel baat bij digitale middelen. Halen we alles weg? Dan missen die de boot. We moeten stoppen eenheidsworst te verwachten zodra het over leren gaat. En véél te vaak gaat het bij dat laatste mis.
.
‘Neurons that fire together, wire together’
Donald Hebb (1904-1985)
.
Een digitaal middel in het onderwijs zou om die reden áltijd vanuit maatwerk aangeboden moeten worden. En niet als een gestandaardiseerde aanpak. Hoe ‘snel’ de wereld om ons heen ook verandert. Wij maken die wereld, en zijn er met z’n allen bij hoeveel ruimte we een product geven. Dit gaat met name op bij ontwikkelingsprocessen.
Het Free Energy Principle van Friston
Karl Friston bestudeert onder andere de ruimte die we ervaren om van onze bestaande denkmodellen af te wijken. Hij noemt dit het ‘Free Energy Principle‘. Zodra je ruimte pakt om zowel je kennis als je ervaringen te verrijken, moeten je hersenen (lees: neuronen) aan de bak om tot nieuwe verbindingen te komen. Die nieuwe verbindingen worden vervolgens deel van je bestaande denkmodel, en op die manier ontwikkel je je voort. Blijf je in je eigen cirkel, dan mis je deze kans.
Communiceren en gesprekken voeren met andersdenkenden zijn mede om deze reden enorm belangrijk. Het helpt ons om tot nieuwe perspectieven te komen, sociaal te ontwikkelen, maar dus net zo goed om onze hersenen te ’trainen’ en te verrijken. Het ‘Free Energy Principe’ van Friston sluit nauw aan bij de manier waarop we nieuwe tools omarmen. Experimenteren en ruimte nemen om op je eigen tempo de effectiviteit te verrijken is noodzakelijk bij zo’n proces.
Verbind met het ongewone / Connect to the Unusual
Verbinden met het ongewone is niet alleen volgens Friston een goed idee. Dit is al eeuwen een inspirerend devies. Maar klakkeloos het ‘nieuwe’ overnemen zonder te bedenken of het werkend is, en welke elementen aansluiten, wordt daarbij vaak overgeslagen. “Het is nieuw, dus het is goed“. Ai…
Zelf ben ik erg gefascineerd over al het nieuwe. Mensen die ik niet ken bestempel ik onbewust tot ‘vreemden die vrienden kunnen worden’ wat een veelzijdigheid aan contacten oplevert. Het leert je ongelofelijk veel om met andersdenkenden te zijn. Noem het nieuwsgierigheid naar de mens – al spreek ik liever zelf over leergierigheid. Deze ontwikkelingscomponent is belangrijk in de gelijkwaardigheid bij elk contact dat ik heb: Je bent enkel zuiver als je vanuit oprechte interesse wilt weten wat de ander beweegt. Zonder daarin een ander belang te hebben dan oprechte verbinding.
Dit werd pas problematisch toen ik leerde dat anderen er niet altijd zo in stonden. Maar dat er andere belangen meespeelden waarom iemand aardig tegen me deed. Mijn leergierigheid veranderde stante pede in een omvangrijke naïviteit. Dit is een goed voorbeeld waarin je ziet dat gedrag altijd contextueel geduid wordt, en zelden op zichzelf staat.
Onderwijskundige leergierigheid is leidend in het gebruik van digitale middelen
Ja, we moeten goed opletten welke inzichten jongeren ons geven in het gebruik van digitale middelen. Maar net zo belangrijk is het om als volwassene aan het roer te blijven staan vanuit onze onderwijskundige expertise. Een jongere zit in dezelfde naïeve leergierigheid als ik met ‘aardige mensen’ zit. Ik ga er nog steeds met boter en suiker in. Het is de taak van het onderwijs om ze hierin wegwijs te maken. Om ze handvatten te geven zichzelf te leren kennen, grenzen aan te geven, en zich goed te beseffen of iets toevoegt of wegneemt. En, daar waar ze autonomie als jonge volwassene meekrijgen, zodat ze zelf een innerlijk kompas ontwikkelen ook keuzes te maken die hun leerproces als volwassene te ondersteunen.
Ik kom legio mensen tegen die zich onbewust zijn over hun eigen leerprocessen. En als je als volwassene nog moet beginnen met die ontdekkingstocht, gaat daar eerst een bak aan observatie en waarneming over jezelf aan vooraf. Voordat je tot intense reflectie komt, moet je je schaduw over kunnen stappen en kunnen duiden wat je aandeel bij bepaalde patronen is (zo kies ik zeer bewust voor een stukje naïviteit, omdat mijn leergierigheid grotere winst oplevert dan het persoonlijk verdriet en verlies als iemand er anders in zit dan ik). Het onderwijs heeft de taak om hierin jonge mensen te helpen om te leren leren. Zodat we volwassenen krijgen die ècht kunnen kiezen. Ook in het gebruik van digitale middelen.
.
Note. Ik heb al jaren de ‘spelregel’ dat ik in minder dan een uur een blog schrijf. Het doel is immers niet om een literatuurprijs te winnen, maar om gedachten te delen. Schrijven is een vorm, maar allerminst het doel. Mocht je vragen, suggesties of interessante associaties hebben n.a.v. van zo’n tekstuele ‘breindump’, schroom niet en laat het weten!